Bank ilovalariga kirish tartibi o‘zgardi: endi nimalarga e’tibor berish kerak?
22-apreldan boshlab O‘zbekistonda bank va to‘lov ilovalaridan foydalanish qoidalari sezilarli darajada o‘zgardi. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan tasdiqlangan yangi talablar moliyaviy operatsiyalar xavfsizligini oshirishga qaratilgan bo‘lib, foydalanuvchilar uchun bir qator yangiliklarni joriy etdi.
SMS-kod endi yetarli emas
Avval bank ilovalariga kirishda SMS orqali keladigan tasdiqlash kodi asosiy vosita edi. Endilikda esa bu yetarli hisoblanmaydi. Muhim amallar — yangi qurilmadan kirish, parolni o‘zgartirish yoki bank kartasini ulash — qo‘shimcha biometrik tekshiruv orqali tasdiqlanadi. Bu esa firibgarlar uchun asosiy “kirish nuqtasi”ni yopadi.
Biometriya va ma’lumotlar tekshiruvi majburiy
Yangi tartibga ko‘ra, foydalanuvchi shaxsini tasdiqlash uchun Face ID yoki “jonli selfi” talabi joriy etildi. Bundan tashqari, mobil ilova telefon raqami egasi bilan foydalanuvchining JSHSHIR (PINFL) ma’lumotlari mos kelishini avtomatik tekshiradi. Agar moslik aniqlanmasa, ayrim operatsiyalar, xususan P2P o‘tkazmalari cheklanadi.
Onlayn kreditlarga qat’iy nazorat
Endilikda qisqa vaqt ichida bir nechta onlayn kredit rasmiylashtirish imkoniyati cheklanadi. Hatto kredit tasdiqlangandan keyin ham mablag‘ni kartaga o‘tkazishdan oldin foydalanuvchi yana biometrik tekshiruvdan o‘tishi kerak bo‘ladi. Bu choralar firibgarlik orqali kredit olish holatlarini kamaytirishga xizmat qiladi.
Ilovalarda yangi xavfsizlik funksiyalari
Bank ilovalarida “Faol seanslar” bo‘limi paydo bo‘ladi. Unda foydalanuvchi o‘z akkauntiga qaysi qurilma va qachon kirganini ko‘rishi, shubhali kirishlarni masofadan turib o‘chirishi mumkin. Shuningdek, telefon orqali gaplashib turgan paytda yoki qurilmada masofaviy boshqaruv dasturlari ishlayotgan bo‘lsa, ilova faoliyatini vaqtincha to‘xtatadi.
Kimlarga taalluqli?
Agar foydalanuvchi ilovadan allaqachon foydalanayotgan bo‘lsa, kundalik operatsiyalar odatdagidek davom etadi. Biroq ilovani qayta o‘rnatish yoki yangi akkaunt ochishda yangi talablar to‘liq amal qiladi.
Raqam boshqa nomda bo‘lsa-chi?
Yangi tizim yaqin qarindoshlar nomidagi raqamlar uchun muammo tug‘dirmaydi — tizim buni JSHSHIR orqali aniqlaydi. Ammo begona shaxs nomiga rasmiylashtirilgan raqam yoki karta bilan ishlashda cheklovlar yuzaga kelishi mumkin.
Raqamni almashtirish va qayta rasmiylashtirish
Ayrim bank ilovalarida raqamni to‘g‘ridan-to‘g‘ri sozlamalar orqali almashtirish mumkin. Boshqalarida esa akkauntdan chiqib, qayta ro‘yxatdan o‘tish talab etiladi. Agar mobil raqam boshqa shaxs nomida bo‘lsa, uni my.gov.uz orqali 1–5 kun ichida o‘z nomingizga o‘tkazish mumkin.
Firibgarlik bo‘lsa nima qilish kerak?
Ilovalarda maxsus “firibgarlik haqida xabar berish” tugmasi paydo bo‘ladi. Agar mijoz haqiqatan ham firibgarlik qurboni deb topilsa, bank kredit bo‘yicha foiz va jarimalarni hisoblashni to‘xtatadi. Mablag‘lar esa sud qaroridan keyin 15 kun ichida qaytariladi.
Yangi tartiblar foydalanuvchilar uchun qo‘shimcha qulaylik emas, balki xavfsizlikni oshirishga qaratilgan qat’iy choralar sifatida joriy etildi. Endi bank ilovalaridan foydalanishda shaxsiy ma’lumotlar mosligi, biometrik tasdiq va qurilma nazorati asosiy rol o‘ynaydi. Bu esa moliyaviy firibgarlik holatlarining oldini olishda muhim qadam bo‘lishi kutilmoqda.