O‘zbekistonda birinchi islomiy bank xizmatlari qachondan yo'lga qo‘yiladi?
O‘zbekistonda 2027-yili birinchi islomiy bank xizmatlari yo‘lga qo‘yiladi.
O'zbekistonda islomiy moliyaning huquqiy asoslarini yaratish hamda kamida 3 ta tijorat bankida islomiy moliya mahsulotlarini joriy etishrejalashtirilmoqda. Ushbu jarayon bosqichma-bosqich amalga oshiriladi: 2027-yilda dastlab bitta bankda islomiy mahsulotlar paydo bo‘ladi, 2029–2030 yillarga kelib esa ularning soni uchtaga yetkaziladi. Tashabbuslar tijorat banklarining o‘z mablag‘lari hisobidan moliyalashtiriladi, bu yo‘nalishda Markaziy bank mas’ul etib belgilangan.
Markaziy bank 2030-yilgacha O‘zbekistonda kamida 10 ta to‘laqonli islomiy bank faoliyat boshlashini kutmoqda. Regulyator rahbari o‘rinbosari Abrorxo‘ja Turdaliyevning aytishicha, an’anaviy banklarda ham “islomiy darchalar” ochilishi rejalashtirilgan. Bunday xizmatlarni uchta davlat bankida joriy etish ko‘zda tutilgan, biroq aynan qaysi banklar ekani hozircha aniqlanmagan.
Markaziy bank islomiy moliyani yashirin iqtisodiyotdagi mablag‘larni bank tizimiga jalb qilishning muqobil mexanizmi sifatida baholamoqda. Turdaliyevga ko‘ra, aholining qariyb yarmi islomiy moliya mahsulotlarini afzal ko‘rishi mumkin, biroq an’anaviy bank xizmatlaridan butunlay voz kechadiganlar ulushi nisbatan kam.
BMT Taraqqiyot dasturi (BMTTD) o‘tkazgan so‘rov natijalariga ko‘ra, aholining 68 foizi, tadbirkorlarning esa 60 foizi diniy e’tiqodi sabab an’anaviy bank xizmatlaridan foydalanishni istamaydi.
Shu bilan birga, 2025-yil noyabr oyida Qonunchilik palatasi islomiy banklar to‘g‘risidagi qonun loyihasini qabul qilib, Senatga yuborgan. Mazkur hujjat islomiy banklar uchun alohida litsenziya joriy etish, shuningdek, an’anaviy banklarda “islomiy darchalar” ochish imkoniyatini nazarda tutadi. Qonun loyihasida Murobaha, Muzoraba, Mushoraka, Vakala va Salam kabi asosiy islomiy moliya operatsiyalarining asosiy tamoyillari ham belgilangan.
Loyihaga ko‘ra, Markaziy bank islomiy moliya standartlarini belgilash va banklar huzuridagi shariat kengashlari faoliyatini nazorat qilish vakolatiga ega bo‘ladi. Bundan tashqari, islomiy moliya institutlari uchun soliq imtiyozlari berilishi, ularning notarial harakatlari esa mol-mulkni rasmiylashtirishda davlat bojidan ozod etilishi ko‘zda tutilgan.
